Vergroening steden voorlopig financieel niet sluitend

Dit artikel van Jesse Kiel verscheen eerder op Stadszaken.nl

De vergroening van Nederlandse steden is in geen enkel scenario financieel rendabel, zelfs niet wanneer alleen gecompenseerd wordt voor stedelijke verdichting. Dat blijkt uit een financiële verkenning van adviesbureau Rebel en ingenieursbureau Arcadis. ‘De maatschappelijke baten worden nog onvoldoende meegenomen in gangbare rekenmodellen.’

Onderzoekers van Rebel en Arcadis analyseerden de financiële haalbaarheid van het Rijksprogramma Groen in en om de Stad (GIOS). Dit initiatief van meerdere departementen wil een samenhangende, programmatische aanpak stimuleren voor meer groen in stedelijke gebieden.

Het programma beoogt onder meer de leefomgeving te verbeteren, gezondheid te bevorderen en klimaatadaptatie te ondersteunen. Een belangrijk product van het programma is de Handreiking Groen in en om de Stad, bedoeld voor gemeenten en provincies.

De financiële doorrekening laat zien dat vergroening in alle scenario’s geld kost: de baten zijn lager dan de investeringen. Daarbij zijn drie scenario’s onderzocht, elk met een ander ambitieniveau en een andere ruimtelijke impact.

• Scenario 1 gaat over de aanleg van 2.147 hectare groen en 240.800 bomen, als compensatie voor stedelijke verdichting tot 2030. Dit vraagt 6,32 miljard euro, tegenover 4,61 miljard euro aan te kwantificeren baten.
• Scenario 2 gaat uit van 4.477 hectare groen bij gelijkblijvend aantal bomen. De investeringskosten bedragen 12,91 miljard euro, met geschatte baten van 8,91 miljard euro.
• Scenario 3 is het meest ambitieus, met 23 miljoen extra bomen. De baten zijn kwalitatief beschreven, maar dus nog niet in euro’s uit te drukken.

Baten buiten de boekhouding
Volgens de onderzoekers betekent een negatief financieel saldo niet dat vergroening geen waarde oplevert. ‘Zodra baten zoals gezondheid, biodiversiteit en sociale cohesie beter meetbaar worden, kan het financiële beeld omslaan’, stellen zij.

Groen leidt volgens onderzoeken aantoonbaar tot een hogere vastgoedwaarde, minder hittestress, betere luchtkwaliteit en sterkere sociale samenhang. Toch zijn deze baten nog lastig in geld uit te drukken, wat een vertekend beeld geeft in rekenmodellen. De huidige modellen laten daarmee de maatschappelijke waarde van vergroening slechts deels zien. Beleidsmakers pleiten al langer voor verdere ontwikkeling van methoden om deze baten te kwantificeren.

Groen leidt volgens onderzoeken aantoonbaar tot een hogere vastgoedwaarde, minder hittestress, betere luchtkwaliteit en sterkere sociale samenhang. Toch zijn deze baten nog lastig in geld uit te drukken, wat een vertekend beeld geeft in rekenmodellen.

Financiële druk bij gemeenten
De onderzoekers signaleren een scheve verdeling van kosten en baten. Gemeenten en woningcorporaties dragen veelal de kosten van vergroening, terwijl andere partijen profiteren van de opbrengsten. Zorgverzekeraars zien bijvoorbeeld gezondheidswinsten, terwijl projectontwikkelaars profiteren van waardestijgingen door nabijheid van groen. Deze scheve verdeling maakt het lastig om tot sluitende businesscases te komen.

Inzichten uit de GIOS-verkenning
De verkenning van Rebel en Arcadis, uitgevoerd in opdracht van vier ministeries, levert de volgende inzichten op:

– Tot 2050 is circa 10.000 hectare extra groen nodig in steden;
– De investering hiervoor wordt geraamd op 13 miljard euro;
– Kwantificeerbare baten bedragen circa 9 miljard euro (69 procent van de investering);
– Maatschappelijke baten zoals biodiversiteit, welzijn en hittestress zijn nog niet uitgedrukt in euro’s.

Volgens Rebel en Arcadis is het cruciaal om in gesprek te gaan over een eerlijker verdeling van kosten en opbrengsten. De vraag wie moet investeren, en wie profiteert, is essentieel voor structurele financiering van vergroening.

Volgens Rebel en Arcadis is het cruciaal om in gesprek te gaan over een eerlijker verdeling van kosten en opbrengsten. De vraag wie moet investeren, en wie profiteert, is essentieel voor structurele financiering van vergroening.

Samenwerking noodzakelijk
Een haalbare vergroeningsaanpak vraagt volgens de onderzoekers om samenwerking tussen overheden, private partijen en maatschappelijke organisaties. Het Rijk kan hierin een kaderstellende rol vervullen, maar de uitvoering vergt lokale afstemming en financiële coproductie.

‘Zonder samenwerking tussen gemeenten, provincies en private partijen dreigt uitvoering spaak te lopen op financiële knelpunten’, aldus de onderzoekers. Groen wordt hiermee niet alleen een fysieke, maar ook een institutionele opgave.

De GIOS-verkenning laat zien dat vergroening aanzienlijke investeringen vereist, terwijl de directe baten nog niet volledig zichtbaar zijn. Toch wordt ook duidelijk dat de maatschappelijke meerwaarde van groen breder is dan nu boekhoudkundig zichtbaar is.

Naarmate wetenschappelijke methoden zich verder ontwikkelen, kunnen baten als gezondheidseffecten, klimaatbestendigheid en leefbaarheid beter worden gekwantificeerd. Dit biedt handelingsperspectief voor beleidsmakers en stedelijke ontwikkelaars, aldus de opstellers van het rapport.