De lessen van vijf jaar Trudo Toren

De Trudo Toren in Eindhoven is een iconische groene blikvanger, die de transformatie van Strijp-S mooi symboliseert. Van ‘Verboden Stad’ van Philips naar dynamische stedelijke hub. Geïnspireerd door het exclusieve ‘Bosco Verticale’ in Milaan, maar gericht op sociale huur. Een sterk staaltje placemaking dus, van woningcorporatie Trudo en architect Stefano Boeri.

Welke lessen hebben de betrokken partijen inmiddels geleerd, vijf jaar na de oplevering van de Trudo Toren? Daarover ging het webinar ‘A Bosco Verticale in Social Housing: A 5-Year Evaluation’ dat op 22 april plaatsvond. Georganiseerd door het Duits/Engelstalige, maar in Nederland gevestigde Biotope City. In dit Engelstalige webinar kwamen Marlou de Win (Trudo), Rob Thijssen (Stam + De Koning) en Martijn Verberne (Dupré Groenprojecten) aan het woord.

Extra stevige constructie
Het ‘verticale bos’ bestaat feitelijk uit 135 bomen en ruim 400 plantenbakken. Om dit gewicht te kunnen dragen zijn 40 cm dikke, doorgaande betonvloeren toegepast over het hele oppervlak, inclusief de balkons die tot 3 meter naar buiten steken. De dikte van de vloeren wijkt dus behoorlijk af van de gebruikelijke 26 cm.

Rob Thijssen geeft aan dat in de ontwerpfase de prioriteit vooral lag bij Boeri’s architectonische expressie en bij de structurele integriteit van het gebouw. De onderhoudslogistiek werd pas in een later stadium in de plannen verwerkt. Achteraf bezien was dit niet optimaal. Het aanvoeren van substraat naar een hoogte van 70 meter, en het plaatsen van de bomen zorgden voor de nodige logistieke uitdagingen. En met name de glasbewassing is momenteel een behoorlijke klus.

In deze video vertelt Martijn Verberne (Dupré Groenprojecten) over de beplanting

Innovatief groenbeheer
Het is een bekend probleem bij nieuwbouw: de jonge aanplant overleeft één of twee seizoenen, om vervolgens vrij snel te verpieteren. Hoe zit het dan met de overlevingskans van bomen en struiken onder veel extremere condities, zoals stevige valwinden? Goede monitoring is hoognodig, maar niet genoeg. Om de kans op uitval te minimaliseren, werden de bomen in de kwekerij twee jaar lang voorbereid op hun standplaats via de zogenaamde airpot-methode. Deze techniek zorgt voor een compact en vitaal wortelstelsel, dat hoveniers ook nog eens de mogelijkheid biedt om jaarrond te planten.

Voor de bewatering wordt gebruik gemaakt van een ondergrondse grijswaterbuffer van 80 m³. Aanvankelijk was dat 40m³, maar er is nogmaals 40m³ bijgeplaatst. Het dak van het naastgelegen Matchbox-gebouw levert sinds kort ook extra blauwwater (geen grijswater) aan deze ondergrondse waterbuffers. Marlou de Win verwacht dat hiermee het verbruik van drinkwater verder kan worden teruggedrongen.

Meer dan 120 vochtsensoren in de bakken leveren continu data aan een systeem dat elke bak afzonderlijk kan bewateren en bemesten. In samenwerking met BVB Landscaping is een substraat ontwikkeld dat een stevige beworteling bevordert. De bomen staan immers in bakken van slechts 120 cm diep, en moeten toch bestand zijn tegen zware windstoten.

Jaarlijks vindt er in juli een dronescan plaats. Elke plantenbak heeft zijn eigen unieke coördinaten, waardoor het goed mogelijk is om een overzichtelijk digitaal archief aan te leggen. Dit stelt de beheerders in staat om de groei nauwkeurig te monitoren en gericht vervangingen uit te voeren.

Uiteraard is er ook gekeken naar esthetiek: de soortselectie door landschapsarchitect Laura Gatti is geïnspireerd door het ‘Eindhovens palet’: wit en zilver in het voorjaar en dieprood in het najaar. Er zijn robuuste soorten toegepast zoals Amelanchier (krentenboompje), Cornus mas (gele kornoelje), Parrotia persica (Perzisch ijzerhout), Acer (esdoorn), Pyrus (peer) en Prunus (kers).

Operationele kosten en beheer
Trudo heeft aanvankelijk de hoge kosten voor het groenonderhoud zelf gedragen om de huurwoningen betaalbaar te houden voor de doelgroep. Marlou de Win weet te melden dat dankzij een verbeterde planning, en het stabiliseren van de vegetatie, de onderhoudskosten na drie jaar met 18% zijn gedaald.

Het fysieke onderhoud aan de bomen en planten vindt vier keer per jaar plaats; in maart, juni, september en november. Hierbij worden onder andere ‘vliegende hoveniers’ ingezet die via abseiltechnieken de gevel van buitenaf onderhouden (zie de video). Daarnaast wordt een gevellift ingezet, en de beheerders krijgen ook toegang via de woningen.

Dat laatste vereist een waterdichte logistiek. Een bewoners-app is hiervoor onmisbaar. De bewoners gebruiken deze app daarnaast ook voor storingsmeldingen aan de onderhoudsservice, voor het onderling plannen van sociale activiteiten, en als een marktplaats/ruilplaats.

Inmiddels is Trudo gestart met de verkoop van vrijkomende appartementen. Ook bij de verkoop van units aan bewoners geldt de voorwaarde dat ze zelf geen wijzigingen mogen aanbrengen aan de beplanting. De gevel blijft in collectieve eigendom, beheerd door de VVE, die ook een groencommissie heeft.

Conclusies: 5 inzichten na 5 jaar
Kritiek op het betonvolume: de 40 cm dikke betonvloeren die nodig zijn om de beplanting te dragen, hebben een forse CO₂-footprint. Voor dit project lag de focus van Trudo nog niet zozeer op het beperken van CO₂ uitstoot. Inmiddels heeft de corporatie de focus echter verlegd richting het beperken van CO₂. Het doel is om klimaatneutraal te zijn in 2035. Trudo experimenteert inmiddels met bio-based bouwen.

Glasbewassing is in de ontwerpfase niet goed meegenomen: omdat veel ramen niet naar binnen draaien, is reiniging van buitenaf een uitdaging. Ook omdat de groeiende takken steeds meer de toegang blokkeren voor glazenwassers.

Selectie van bewoners en verwachtingsmanagement: de huurders werden geselecteerd op basis van motivatiebrieven. Deze ‘pioniers’ accepteren dat ze in een verticaal bos wonen, wat gepaard gaat met minder direct zonlicht en de aanwezigheid van insecten en vogels. De speciale app voor onderhoudsplanning is cruciaal. Anders valt de toegang van binnenuit tot de 125 balkons niet te organiseren.
 
Windtunnelonderzoek: in Eindhoven leidde windtunnelonderzoek tot het inzicht dat je bomen met een enkele stam beter in het midden van de gevel kunt plaatsen, en meerstammige bomen het juist beter doen op de hoeken. Dit zorgt voor een betere windbreking en meer stabiliteit. Het is belangrijk dat er niet alleen op zonuren wordt ontworpen. De beplanting op de noordgevel doet het vaak beter, omdat daar minder wind staat.

Fijnstof: uit onderzoek blijkt dat verticale bossen significant bijdragen aan de afvang van fijnstof, vooral op de lagere niveaus waar stof door zwaartekracht accumuleert.

Geen gevelversiering
Het moge duidelijk zijn: een verticaal bos is bepaald geen gevelversiering. Het is een onderdeel van het gebouw dat vraagt om een integraal ontwerp met oog voor onderhoud en beheer, scherpe monitoring, heldere communicatie én budgettaire flexibiliteit.

Meer weten over de Trudo Toren? Hier vind je een overzicht van links en publicaties.

Tekst: Anton Coops