Rollen, taken en verantwoordelijkheden bij klimaatadaptatie

In Nederland werken veel partijen samen aan klimaatadaptatie, maar bij belangrijke keuzes is vaak niet duidelijk wie de eindbeslissing neemt. Hierdoor gaat de uitvoering onnodig langzaam, of worden er geen keuzes gemaakt. Met name het Rijk kan meer duidelijkheid creëren door het speelveld beter te ordenen.

We weten in Nederlands steeds beter hoe we onze leefomgeving kunnen aanpassen aan extremer weer. Alleen doen we het nog niet snel genoeg. Het grootste probleem is niet een gebrek aan kennis of oplossingen, maar onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is. Dat stelt het rapport Klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving: rollen, taken en verantwoordelijkheden (&flux, Arcadis, TAUW en Rebel i.o.v. ministerie van VRO, april 2026).

Waterveiligheid als benchmark
De onderzoekers stellen dat niemand expliciet eindverantwoordelijk is voor bepaalde integrale afwegingen, zoals prioritering van risico’s of het al dan niet toelaten van ontwikkelingen in kwetsbare gebieden. In tegenstelling tot waterveiligheid – waar normen, verantwoordelijkheden en financiering duidelijk zijn vastgelegd – ontbreekt deze explicitering als het gaat om klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving.

Geen gelijk speelveld
Partijen die risico’s signaleren of verantwoordelijkheid voelen (zoals gemeenten, waterschappen en financiële instellingen) beschikken vaak niet over de instrumenten, of gebruiken deze onvoldoende om echt te sturen. Hierdoor blijven keuzes uit, met als mogelijke gevolgen uitstel of vrijblijvendheid. Voorlopers zetten instrumenten vanuit de Omgevingswet weer wél in, waardoor er verschillen ontstaan in borging en eisen, en een gelijk speelveld uitblijft.

Geen structurele borging en financiering
Veel activiteiten zijn projectmatig, tijdelijk en niet juridisch geborgd. Stresstesten, pilots en de ontwikkeling van strategieën leiden onvoldoende tot bindende keuzes in ruimtelijke ordening of uitvoering. Vanuit de Omgevingswet kennen gemeenten bijvoorbeeld geen verplichte programma’s voor klimaatadaptatie en water. Klimaatadaptatie blijft daarmee kwetsbaar voor politieke wisselingen en concurrerende opgaven.

Risico’s onvoldoende duidelijk
Hoewel breed erkend wordt dat niet alle risico’s te voorkomen zijn, is er onduidelijkheid over wie het restrisico voor handelen bij extremen bepaalt, accepteert, draagt of compenseert. Ook zijn deze risico’s niet volledig in beeld gebracht. Dit leidt tot onzekerheid.

Sleutelrol voor het Rijk
De onderzoekers stellen dat het Rijk de enige bestuurslaag is die richtinggevende keuzes expliciet kan maken en daarmee het speelveld kan ordenen. Zonder die keuzes blijven rollen, taken en verantwoordelijkheden te diffuus en versnipperd.

Download:
Klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving: rollen, taken en verantwoordelijkheden
(&flux, Arcadis, TAUW en Rebel i.o.v. ministerie van VRO, april 2026).