Natuurinclusief wonen in Kerckebosch als een leerproces

De wijk Kerckebosch in Zeist is een van de groenste gebiedsontwikkelingen in Nederland. Je woont er tussen de hoge bomen, letterlijk omringd door natuur. Het KAN platform heeft meerdere excursies georganiseerd naar Kerckebosch, en de reacties van de deelnemers waren grotendeels positief. Maar omdat dit geen ‘gemiddelde’ natuurinclusieve wijk is, werden er ook kritische vragen gesteld. Hoe ervaren bewoners deze wijk nou echt? Daar is inmiddels onderzoek naar gedaan. 

In februari is het rapport Wonen in Kerckebosch gepubliceerd. Onderzoeker Annemiek Verstappen (Groene Stappen) heeft gekeken naar de natuurinclusiviteit, bewonersbeleving en de sociale samenhang. Dit deed ze op basis van een enquête en diepte-interviews.

Wonen in Kerckebosch als voorrecht
De belangrijkste conclusie is dat de bewoners veel waardering hebben voor wonen middenin een groene omgeving. De nabijheid van bos en natuur wordt door veel respondenten expliciet benoemd als een ‘voorrecht’ en een belangrijke reden om in deze wijk te willen wonen.

Hoewel veel bewoners aangeven dat ze “weten wat natuurinclusief wonen inhoudt”, blijkt uit de toelichtingen dat deze kennis vaak fragmentarisch is. Natuur wordt vaak gelijkgesteld aan ‘veel groen’, terwijl ecologische principes, beheerkeuzes en lange termijn-doelen minder bekend zijn. Met name sociale huurders en bewoners die al langer in de wijk wonen geven aan dat zij vooraf weinig uitleg hebben gekregen over wat natuurinclusief wonen inhoudt. Bewoners die beter geïnformeerd waren vóór of rond de verhuizing, blijken minder ‘frictie’ te ervaren tussen verwachting en praktijk.

Levensfase meer bepalend dan eigendomsvorm
De interviews laten zien dat levensfase een cruciale rol speelt in woonkeuze, beleving en betrokkenheid. Oudere bewoners (vaak 65+) verhuisden bewust naar Kerckebosch omdat hun eerdere woning te groot werd. Zij waarderen met name de rust, gelijkvloersheid en nabijheid van voorzieningen. Jongere bewoners richten zich meer op praktische aspecten (bereikbaarheid, prijs, woningkwaliteit) en minder expliciet op natuur of participatie.

De sociale cohesie in de wijk wordt door veel bewoners als “prettig maar beperkt” omschreven. Contacten ontstaan vooral binnen dezelfde straat of in hetzelfde gebouw, tijdens het uitlaten van de hond of het ophalen van kinderen.

Aanbevelingen
In een wijk als Kerckebosch is er dan ook behoefte aan doorlopende en toegankelijke communicatie (niveau B1) over natuurinclusief wonen, vóór en na verhuizing. Denk aan uitleg, voorbeelden en de praktische betekenis voor bewoners. Moeilijker bereikbare bewoners, met name in de sociale huur, verdienen daarbij extra aandacht. Het betrekken van de bewoners bij activiteiten in de buurt moet daarnaast ook goed worden afgestemd op de levensfase en de mogelijkheden van de bewoners.

Wat betreft de inrichting is het advies om ontwerp en beheer bewust in te zetten als sturend middel, zodat ontmoeting, zorgvuldig gebruik van de buitenruimte en natuurinclusief gedrag vanzelfsprekend worden.

Het rapport geeft aanvullende suggesties voor het bevorderen van sociale samenhang:
• organiseer een warme landing (welkomstwandelingen/avonden per straat/buurt);
• zorg voor één herkenbaar aanspreekpunt;
• stimuleer gemengde activiteiten (huur/koop, jong/oud);
• zorg dat mensen laagdrempelig mee kunnen doen;
• monitor periodiek contact, veiligheid en deelname om bij te sturen.

Beleving van natuurinclusief wonen
Het onderzoek is goed samengevat in deze handige factsheet. Als je je verder wil verdiepen in bewonerscommunicatie voor je eigen KAN projecten, dan kun je ook het volledige onderzoeksrapport erbij pakken. Met name hoofdstuk 6 is interessant, want dat gaat over de beleving van natuurinclusief wonen.

Reality check: voor veel bewoners is de term ‘natuurinclusief wonen’ niet duidelijk of vanzelfsprekend. Zelfs niet in een wijk die zo groen is als Kerckebosch. Kennis blijkt vaak afhankelijk van persoonlijke interesse, achtergrond of actieve betrokkenheid bij wijkinitiatieven.

Twee typen bewoners
Stel dat je langdurig middenin een grote stad hebt gewoond, dan ervaar je in Kerckebosch bijvoorbeeld veel indringender dat ieder seizoen zijn eigen karakter heeft. In de herfst vallen de bladeren van de bomen, en als het hard gewaaid heeft liggen er takken op de weg. Dit leidt bij een deel van de bewoners tot frictie. En als je dan ook nog eens sensationele verhalen hoort in de media over wolven die schapen doodbijten, dan neemt die frictie uiteraard niet af.

Volgens het rapport hebben we grofweg te maken met twee typen bewoners. Aan de ene kant de ‘natuurliefhebber’ die geniet van de seizoenen, vogels, eekhoorns en reeën, bosgeur en stilte. En aan de andere kant de bewoner die zich ergert aan onkruid, braamstruiken, onduidelijke zichtlijnen en overlast van insecten. Het tweede type wordt in het rapport gekarakteriseerd aan de hand van een quote die wat irritatie verraadt: “Natuur betekent voor mij niet dat alles maar zijn gang moet gaan”.       

Het volledige onderzoeksrapport kun je hier downloaden

Een verkorte versie in de vorm van een factsheet vind je hier