Kopenhagen als bron van inspiratie

Eind mei organiseerde Anne-Mette Andersen van AM Landskab een driedaagse studiereis naar Kopenhagen. Claudia Bouwens (programmaleider KAN platform) ging mee om te onderzoeken hoe de stad bewust waarde creëert mét de opgave van klimaatadaptatie.

Op 2 juli 2011 werd Kopenhagen getroffen door een één-in duizend-jaar wolkbreuk. Sindsdien wordt de stad getransformeerd in een sponsstad, om zware regenval aan te kunnen. Wat kunnen we leren van de recente gebiedsontwikkelingen in Kopenhagen?

Wat ik vooral zag was consistentie. In lange termijn denken, sociale waarde en het centraal stellen van de kwaliteit van de publieke ruimte. En ook hele praktische, slimme oplossingen. Hieronder zet ik mijn observaties, groot en klein, op een rijtje.

Detaillering
Wat als eerste opvalt is de aandacht voor detaillering.

1. Stoere bestrating met een gladde loop-, rolstoel-, kinderwagenstrook. Een deel van de stoep heeft grote keien, waar het regenwater goed tussen weg kan lopen. Afgewisseld met halfverharding.

2. Watergootje met cortenstalen deksel ter grootte van het pad, zodat je niet door het water hoeft te lopen. En je ook niet bang hoeft te zijn voor uitglijden als het water opvriest.

3. Galerijen en balkons zonder pijp voor regenwaterafvoer, het regenwater kan door gaatjes of naden rechtstreeks naar beneden. Want hoeveel regen valt er eigenlijk op een overdekt balkon? Een besparingsdetail dus.

4. In de havenmuren, met grote keien, nestelen oeverzwaluwen. Ze vliegen af en aan en verdwijnen in een klein spleetje tussen de keien. In een van de projecten zag ik veel gierzwaluwen, die nestelen tussen de balken van de vele nieuwe voetgangersbruggen.

Intensief ruimtegebruik
Wat vervolgens beklijft in de nieuwe uitbreidingen is de aandacht voor intensief ruimtegebruik, propvol sociale waarden: aandacht voor ontmoeten, de menselijke schaal, spelen, langzaam verkeer – en dit alles in combinatie met klimaatadaptatie, biodiversiteit en groen.

5. De woningbouw in Kopenhagen bestaat grotendeels uit gesloten bouwblokken. De binnentuinen in de woonblokken hebben standaard een ontmoetingsplaats in de vorm van een kas voor de bewoners zodat je even je appartement uit kan. En ook standaard is een gemeenschappelijke overdekte fietsenstalling, zodat je makkelijk je fiets pakt, in plaats van stallen in een berging in de krochten van je woonblok. Opvallend waren alle voorzieningen in de groene binnentuinen, voor kinderen, voor ontmoeten, om te kunnen zitten, voor regenwater infiltratie, en alles op een mooie manier opgenomen in de inrichting.

6. Parkeren is ondergronds opgelost of met aparte parkeergebouwen, vaak fraai vormgegeven met voorzieningen voor klimplanten en soms nog een speeltuin op het dak. Het dek boven de ondergrondse parkeerplaatsen oogde en voelde als volle grond.

7. De bebouwing bestaat vooral uit woonblokken, maar in Grøntorvet (de voormalige groothandelsgroentemarkt) zagen we ook grondgebonden woningen. De grens tussen de kleine tuinen werd gevormd door een strook van bomen en struiken, waardoor het lijkt alsof je in een bos woont en niet bij elkaar naar binnen kijkt. Een eyeopener in plaats van ons verbod op bomen in de buurt van de erfgrens!

8. Trouwens ook heel gebruikelijk in Denemarken: op de begane grond van je appartementengebouw is plek om de kinderwagen of scootmobiel droog te stallen, zodat deze niet mee naar boven hoeft.

Parken en waterfronten

9. Ook de havenfronten zijn goed ingericht voor gebruik. Er zijn verschillende drijvende zwembaden, en heel veel steigers en banken om te zonnebaden. Het startpunt was de beslissing om onder meer veertien ondergrondse waterbassins te bouwen die functioneren als reservebassins. Ze zorgen ervoor dat het riool- en waterzuiveringssysteem bij zware regenval niet overbelast raakt en dat er geen afvalwater meer direct de haven instroomt. Daardoor is de kwaliteit van het oppervlaktewater op orde. Het kunnen zwemmen in de haven is voor veel mensen een extra reden om in Kopenhagen te wonen!

10. Alle groene parken en plekken worden intensief gebruikt, omdat bijna niemand een eigen tuin heeft. Alle grasvelden van bijvoorbeeld de botanische tuin waren op de zonovergoten eerste Pinksterdag afgeladen vol met mensen en kleedjes. Bouw je in hoge dichtheden? Zorg dan dus voor voldoende groene buitenruimte in de stedelijke nabijheid.

Interessante plekken om te bezoeken

11. Kopenhagen heeft de afgelopen jaren verschillende stadsuitbreidingen gebouwd, van minder spannend (ørestaden) tot steeds beter en qua plint, groen en levendigheid ook heel goed functionerend: Grontørvet, Nordhavn, Sydhavn, Carlsbergbyen, Ysland Brygge. Mijn favoriet? Grønttorvet, waar we een toelichting kregen van de ontwikkelaar, FB Gruppen. Hij had de voormalige groothandelsgroentemarkt naar een gemengde stadswijk getransformeerd, waarbij hij veel inspanningen verrichtte om verenigingen en sociale activiteiten te laten ontstaan. Het hoge ambitieniveau van de afwerking is gebruikelijk, zagen we op veel plekken.

12. We kwamen talloze soorten wadi’s en retentiebekkens tegen in de vorm van verdiepte speeltuinen, voetbalveldjes, slingerende paden.

Drie dagen lang verbaasden we ons, en we verlustigden ons aan het afwerkingsniveau van de openbare voorzieningen, de wadi’s, regentuinen, waterplein versus voetbalveld, de slingerende fietsbrug ’Cykelslangen’… Er wordt in Kopenhagen meer geld uitgegeven aan de openbare ruimte en vooral de detaillering, zoals bijvoorbeeld cortenstalen stoepranden, bloembakken, borderranden en straatkolken.

In de wrap up kwamen we tot een overall conclusie: in de nieuwe gebiedsontwikkelingen blijkt de samenwerking tussen gemeente en ontwikkelaar de sleutel. Spreek je belangen uit. Zet het gezamenlijke verlangen op papier. Waar wil je samen voor gaan?

Dus ga naar Kopenhagen en laat je inspireren door een stad die op vele fronten een toonbeeld is van KAN!

Tekst en foto’s: Claudia Bouwens