Meer drinkwaterbesparing pilots nodig in nieuwbouw

Het KAN platform zet zich in voor een groot aantal thema’s, van betere nestvoorzieningen voor gebouwgebonden diersoorten, tot maatregelen om nieuwbouw koeler en klimaatbestendiger te maken. Maar als we kijken naar de relatieve urgentie van alle KAN-thema’s, dan heeft drinkwater besparen absolute topprioriteit. Drinkwaterschaarste is een probleem dat – in potentie – dezelfde negatieve impact kan hebben als netcongestie. Gebiedsontwikkelingen in een flink deel van Nederland staan inmiddels op scherp.

Claudia Bouwens, de programmaleider van KAN, stelt dat er vanuit de bouw- en ontwikkelsector vooral behoefte is aan méér bespaar-pilots in de nieuwbouw. Ook vindt zij dat er (te) weinig informatie beschikbaar is over de status en leerpunten van lopende proefprojecten. Er zijn in Nederland inmiddels tientallen individuele woningen en gebouwen met een regenwatertank voor toiletspoeling, maar KAN is vooral geïnteresseerd in de ervaringen die worden opgedaan in grotere projectontwikkelingen.

De Bouwtafel Waterzuinige Wijken, waar KAN ook bij aanschuift, heeft eerder dit jaar een Manifest gepubliceerd dat de toon zet voor een integrale aanpak van drinkwaterbesparing. Het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing uit 2024 is een uitgebreide Rijksstrategie om de drinkwatervoorziening in Nederland toekomstbestendig te maken en de vraag naar drinkwater te verminderen. Het plan is deze zomer, al twee jaar na publicatie, herijkt en aangescherpt. Het moge duidelijk zijn: in Nederland Waterland wint het thema drinkwaterbesparing aan urgentie.

In deze video zie je Gerrit. Hij woont in Drachten en gebruikt hemelwater om zijn wc door te spoelen, de was te doen en voor zijn buitenkraan. Hij beantwoordt 5 vragen over hergebruik van regenwater.

KAN webinar: Drinkwaterbesparing in de nieuwbouw

Op 15 oktober organiseert het KAN platform een webinar met Mark de Vries (Programmamanager waterbesparing bij Vitens) en Léon Dielen (programmaleider Thema Water bij Heijmans). Hier vind je meer informatie en de aanmeldlink.

Mark vertelt over de meest recente voorbeelden uit het Noorden van Nederland: verschillende ontwikkelingen, bedoeld om drinkwater te besparen in het Vitens-gebied.

Léon vertelt over twee recente nieuwbouw projecten in Noord-Brabant waar drinkwaterbesparing is toegepast. Eén gebaseerd op individuele systemen, met een zak in de kruipruimte. En één collectief systeem met een tweede leidingnet in De Groote Wielen in Rosmalen. Zie voor meer informatie over het project in Rosmalen en het bijbehorende haalbaarheidsonderzoek: Kunnen 1.500 huishoudens in Rosmalen de wc doorspoelen met huishoudwater? (via heijmans.nl)

Ervaringen uit pilots
In het vervolg van dit artikel kijken we naar een KWR ‘bedrijfstakonderzoek’: het rapport Drinkwaterbesparing: Inventarisatie van ervaringen & leerpunten in pilots uit 2023 alweer (dat destijds overigens pas een jaar na afronding breed beschikbaar werd gemaakt).

Bijna 67% van het in Nederland beschikbare drinkwater gaat naar huishoudens. Waterbesparing bij huishoudens is dus cruciaal. Besparingspilots die op dit moment lopen voor deze gebruikerscategorie zijn er in ruwweg twee smaken:

• waterzuinig bouwen met nieuwe sanitatie, gericht op waterbesparing en/of hergebruik;
• focus op gedragsverandering.

In het KWR-rapport werden in totaal 16 projecten onder de loep genomen, waaronder 9 met nieuwe sanitatie. Op het moment van publicatie (2023) moesten 5 van de 9 pilots nog opstarten, waren er 3 in uitvoering, en bij één pilot was het nieuwe sanitatiesysteem al opgeleverd; dit betreft Reitdiep in Groningen waar KAN al eerder over schreef.

Laag aantal woningen per pilot
De auteurs van het KWR-rapport gaven een algemene caveat voordat ze de onderzoeksresultaten presenteerden: “Het aantal woningen dat onderdeel is van iedere pilot is relatief laag en kan vooral beschouwd worden als een ‘proof-of-concept’. Vooral aspecten betreffende samenwerking en afstemming met partners, werking van techniek, veiligheid, financiële haalbaarheid en eerste inschatting van waterbesparingspotentieel kunnen goed worden uitgezocht. Drie pilots hebben een grotere omvang die ook waterverbruiksgegevens kan opleveren die bruikbaar zijn voor een realistische inschatting van de waterbesparing bij grootschalige toepassing van deze concepten.”

Na een korte beschrijving van de negen projecten met een bouwkundige insteek (zie rapport, p.14 – p.24) volgt eenzelfde opsomming van zes projecten die focussen op gedragsverandering (zie rapport, p.27 – p.36). Deze hebben over het algemeen een kortere doorlooptijd, van vaak enkele maanden. Van de zes gedrag-pilots die beschreven worden, waren er in 2023 vier afgerond. De omvang van varieerde van 500 tot 1.400 deelnemers. Dit is relatief laag in vergelijking met buitenlands onderzoek, waar ook langjarige studies met tienduizenden huishoudens bekend zijn.

Conclusies
De auteurs waagden zich in 2023 nog niet aan al te scherpe conclusies. De belangrijkste leerpunten per project werden vrij summier opgesomd in een tabel (p.37 – p.40). Verder lezen we dat “bepaalde waterbesparende producten zoals de douche en kraan zonder ingrijpende handelingen toegepast kunnen worden. Het aanleggen van een dubbel leidingnet om drinkwater en huishoudwater te leveren, maar ook het scheiden van grijs- en zwart water, is voornamelijk geschikt bij nieuwbouw of grootschalige renovatieprojecten. […] Daarnaast vormt gedragsverandering een belangrijke basis om bewuster en zuiniger drinkwatergebruik te stimuleren. Denk hierbij aan een waterbespaarkit en slimme watermeters waarmee meer bewustwording en inzicht kan worden gegeven in het drinkwatergebruik.”

Het aanleggen van een dubbel leidingnet is wat Heijmans inmiddels heeft gedaan in Rosmalen, onder het motto “drinkwater lijkt vanzelfsprekend… totdat het er niet meer is”.

Léon Dielen (Heijmans) vertelt over waterbesparing in project De Groote Wielen in Rosmalen tijdens het KAN webinar ‘Drinkwaterbesparing in de nieuwbouw’ dat plaatsvindt op 15 oktober.

Tekst: Anton Coops