Phillip Smits: “Drinkwater is geen vanzelfsprekendheid maar ontwerpvariable”

Op 12 februari organiseerde Blauwhoed een drukbezocht kennisevent: ‘Wonen met water in het klimaat van de toekomst’. Het ging over inmiddels bekende thema’s zoals klimaatverandering, piekbuien en het bergen van regenwater. Maar waterspecialisten en projectontwikkelaars vinden dat één onderwerp onderbelicht blijft in de discussie over klimaatadaptatie: het dreigende tekort aan drinkwater. KAN sprak erover met Phillip Smits (CEO Blauwhoed).     

Het is een levensgroot cliché: Nederland Waterland. We hebben de delta, de Noordzee, trage rivieren en stevige dijken. En de Vewin is er maar wat trots op dat er Spa Blauw uit onze kranen stroomt. Maar vooruitziende projectontwikkelaars maken zich inmiddels ernstig zorgen over iets heel elementairs: de toekomst van onze drinkwatervoorziening. Een belangrijk thema, dat op de een of andere manier onder de radar blijft. Toch wordt in nieuwbouw-kringen al regelmatig de vergelijking gemaakt met de netcongestie problematiek. Dat zou een wake up-call moeten zijn.

Phillip Smits opent het waterevent van Blauwhoed met een oproep: “We zien dat de beschikbaarheid van drinkwater een steeds groter probleem wordt. Daarom moeten we enerzijds meer bewustwording gaan organiseren en anderzijds ook actie ondernemen om zoveel mogelijk te voorkomen dat we binnenkort in de problemen komen. Ik zag net een bericht over de situatie rond netcongestie in bepaalde provincies. Dat is niet meer code rood, dat is code zwart. Laten we proberen te voorkomen dat er iets dergelijks gebeurt met drinkwater.”

Beprijzing baat niet
Phillip is sceptisch over het effect van hogere drinkwatertarieven: “Als ik naar 2040 kijk, dan zijn de kosten tegen die tijd misschien verdubbeld. Maar ten opzichte van wat we nu betalen is dat nog steeds heel weinig, dus daar komt de stimulans om water te besparen waarschijnlijk niet vandaan.” Dan vertelt hij over de aanpak van Blauwhoed: “Sinds een jaar gaan wij in onze gebiedsontwikkelingen uit van het principe dat drinkwater geen vanzelfsprekendheid is, maar een ontwerpvariabele. We zien nu al dat ons nieuwe beleid hier en daar wat druk begint uit te oefenen. En we zien ook dat er allerlei bedrijven zijn die met circulaire watersystemen de nieuwbouw gaan helpen om water te hergebruiken, en zo het watergebruik te verminderen.”

Drinkwatertekort: de stand van zaken
Het Vewin rapport Drinkwaterstatistieken 2022 – van bron tot kraan omschrijft in relatief wollige termen hoe het ervoor staat met ons drinkwater. Voor de veel urgentere boodschap over drinkwatertekort in relatie tot woningbouw, en de inmiddels beruchte ‘rode kaart’ moeten we de handout Zekerstellen van de drinkwatervoorziening op korte en lange termijn erbij pakken.

Overigens publiceert de Vewin ook ieder jaar de folder ‘Kerngegevens Drinkwater’ maar interessanter is het huismagazine Waterspiegel, dat vier keer per jaar verschijnt en onder andere aandacht besteedt aan bewustwordingscampagnes en de gesprekken die de watersector voert met de politiek over waterkwaliteit en drinkwaterschaarste.

Huiswater-leidingstelsel
Welke concrete maatregelen neemt Blauwhoed tegen het dreigende drinkwatertekort? Na afloop van het event vragen we om een toelichting. Phillip Smits: “Enerzijds hebben we project-breed een bepaalde waterbergingsopgave, maar daarbij heb je het uiteindelijk over regenwater afvoeren. Dat is doodzonde, want je zou dat water natuurlijk ook kunnen opvangen en gebruiken voor het doorspoelen van je toilet en voor je wasmachine. En als je nog wat verder gaat, zou je er zelfs mee kunnen douchen en de vaatwas kunnen doen.”

Wij maken al onze nieuwe woningen waterbespaarklaar. Dat geeft bewoners de mogelijkheid om, als ze dat willen, tegen relatief lage kosten te investeren in een compleet systeem voor wateropslag en -zuivering.

“Daarom leggen wij voortaan in onze woningen een huiswater-leidingstelsel aan dat hierop is voorbereid. Wij maken al onze nieuwe woningen waterbespaarklaar. Dat geeft bewoners de mogelijkheid om, als ze dat willen, tegen relatief lage kosten te investeren in een compleet systeem voor wateropslag en -zuivering. De extra kosten voor het leidingstelsel bedragen circa  € 500 tot  € 1000 per woning. Mede afhankelijk van de grootte van de woning. We zien nu dat allerlei bedrijven hierop inspelen en dat er nieuwe methodes komen om je regenwater nog schoner te krijgen. Die ontwikkeling gaat natuurlijk door. En als je dat kunt gaan opschalen, dan worden die oplossingen op termijn ook goedkoper en bereikbaarder.”

Heijmans test regenwateropslag
Blauwhoed is niet de enige partij die werkt aan oplossingen voor het drinkwatertekort. Zo bouwde Heijmans vorig jaar een regenwateropslag bij vijf nieuwbouwprojecten in Culemborg, Den Bosch, Rotterdam, Voorhout en Drachten. In deze projecten worden verschillende technieken getest. Het gaat per locatie om vijf woningen. Bewoners kunnen met het regenwater toiletten doorspoelen, de was doen en de tuin besproeien. De beoogde drinkwaterbesparing is ongeveer 30 procent. Heijmans voert samen met Vitens een bewonersonderzoek uit. De belangrijkste onderzoeksvraag: hoe ervaren bewoners de regenwateropslag?

Wat wil KAN?
Het KAN platform wil, gezien de eerste concrete signalen van drinkwatertekorten, vroegtijdig handelingsperspectieven bieden. We zien voor de nieuwbouw een drietrapsraket van oplossingen voor ons.

Ten eerste: het voorkomen van onnodig drinkwatergebruik. Door middel van bewustwordingscampagnes, en ook door waterzuiniger sanitair toe te passen of aan te bieden.

Ten tweede: regenwater of grijswater toepassen voor toiletspoeling, en indien mogelijk ook voor andere toepassingen. Gezien de kosten van deze installaties willen we meer (proef)projecten zien en meer praktijkervaring opdoen met collectieve systemen (met uitgebreide monitoring), zodat de kosten van de installatie over meer woningen kunnen worden verdeeld. Dit vergt wel aanpassing van wet- en regelgeving, of een tijdelijke vrijstelling voor experimenten.

Ten derde: er zijn al meerdere aanbieders die regenwater- en grijswatersystemen aanbieden voor individuele woningen. Deze systemen kunnen vrijelijk worden toegepast. Kosten bedragen ca. 8.000 tot 10.000 euro per woning. Meer toepassing van dergelijke systemen is gewenst, maar voor het segment twee derde betaalbare woningen is dit momenteel een te grote kostenpost.

Lees meer
– De Bouwtafel Waterzuinige Wijken heeft onder andere een Stappenplan waterzuinig bouwen en een overzicht van Waterbesparende technieken gepubliceerd.
– Drinkwaterbesparing: Inventarisatie van ervaringen en leerpunten in pilots (KWR, 2023)
– Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing (IenW, 2024)
– Waterbeschikbaarheid voor de bereiding van drinkwater tot 2030 (RIVM, 2023)

Tekst: Anton Coops
Beeld: Blauwhoed